Ua faamaonia mai e le Palemia o Samoa Hon Laaulialemalietoa Polataivao Fosi Schmidt, le pasia e le kapeneta o se tasi o faiga faavae fou mo le Komisi o Tagata Faigaluega a le malo, e faamalosia ai le faia o suesuega o fualaau faasaina mo tagata faigaluega uma a le malo.
I le feiloaiga masani a tusitala ma le afioga i le Palemia na ia faamaonia ai lea tulaga.
“Ua pasia aloaia e le tatou kapeneta le faiga faavae fou mo le PSC mo soo se tagata faigaluega a le malo, o le a faia tatou test..
“O lea tulaga e faigaluega le tagata ae iai le taimi e tuu atu e le malo e alu ai e tapena lana test e faamautinoa ai e lē o aafia i fualaau faasaina.”
O lea fuafuaga o le a faia fo’i ma tasi o aiaiga faamalosia (compulsory requirement) mo soo se avanoa faigaluega a le malo e faasalalau.
“O se tasi lea o aiaiga e mafai ai ona avea ma tagata faigaluega a le malo.. ina ia aua nei iai se tulaga e faigaluega ai le tagata a’o lualuagia pe aafia i tulaga tau fualaau faasaina.”
Saunoa le Palemia, o tāua tele le mautinoa e lē o aafia le aufaigaluega a le Malo, talu ai, e le gata ina lamatia ai lo latou soifua, ae o le a lamatia ai foi ma isi i le falefaigaluega, ae maise o le mamalu o le atunuu o loo tuuina atu iai le auaunaga.
O le talitonuga o le afioga i le Palemia, e tāua ona iai ni aulape faataatitia a le Malo, e atagia ai, e lē mãmã i le faigamalo le faafitauli tau fualaau faasaina ua alia’e mai ma o loo faatupulaia pea i totonu o le atunuu.
“Ua manatu o le taimi nei ua tatau ona fai aulape malolosi, ma ia mautinoa le oo atu o ia aulape i Matagaluega ma Faalapotopotoga uma a le Malo.
“Ma o le a faatulaga mai faiga faavae i aso ma taimi e tatau ai i le tagata faigaluega a le Malo ona savali i totonu o le galuega ua iai faaiuga o ana suesuega sa faatino ina ia aua nei aafia galuega a le malo.”

Saunoa le Susuga i le Laaulialemalietoa, e tasi lava le auga o lea faatinoga, ina ia malu puipuia Samoa mai aafiaga ogaoga o fualaau faasaina.
“E tasi lava le manatu autu, o se puipuiga mo le Malo ma le tagata faigaluega, aeimaise le atunuu atoa..”
Saunoa le Palemia ua tele aafiaga o fualaau faasaina, aemaise lava i alo ma fanau a le atunuu.

O le fuafuaga a le Malo ma le Kapeneta, o le tali atu lea i le matauina o le faatupulaia o fualaau faasaina lea ua maua atu e le Ofisa o Tiute i totonu o faamomoli mai Amerika Samoa.
O le vaiaso nei sa maua ai le aisa (methamphetamine) i totonu o se pauka susu (coffee mate) ae o le vaiaso atu i tua na maua ai le aisa i totonu o se pusamoa.
Ua atagia mai ai o le metotia lea o loo faaaogaina nei, o le gagāina mai lea o fualaau faasaina (smuggled) e auala mai i totonu o faamomoli mai Amerika Samoa.
E toalua taulealea ma le tamaitai Filipino o loo taofia nei. O nuu o le iai taulealea e pei ona faasalalauina e leoleo, o Vaitele ma Fasitoo Uta. Ae o le iai taulealea, o Lalovaea, Samusu Aleipata, Fogatuli ma Magiagi.
Saunoa Laaulialemalietoa sa feiloai ma faauluuluga o Matagaluega o le Tiute faapea ma Leoleo ma ua ripoti atu ia te ia le le lava o meafaigaluega e faatino ai le galuega a le Ofisa o Tiute.
“O lea ua faatulaga ai e tatau ona tapena uma mea faigaluega eseese e aumai e fesoasoani ai i le mataitu o oloa e auina mai fafo.”
Saunoa le Palemia a tagatagai I le tulaga tugã ua iai fualaau faasaina i totonu o le atunuu ua maoa’e ma e le o se faafitauli laititi i le maitau a le Malo.
“O lea foi ua maua i latou tonu lava, o lea e aga’i mai ai tulaga ia, ma o se taimi mulimuli, ona faalauiloa uma loa lea.
“E le tatau ona toe natia sesi, Aisea? O latou ia o lea ua agai iai suesuega, aua ua leva ona fai le mataupu lea o le aumai o shipment faapenei..”
O le isi vaega na faailoa e le Palemia ua maea ona talosaga i le Malo o Niu Sila mo nisi ta’ifau osogi (K-9 police dogs) e fesoasoani i le mataitu o le faafiatuli aemaise lava i taimi e taunuu mai ai le vaa la’uoloa.
“Ua uma foi ona talosaga ma ua talia i le vaiaso na te’a nei e le Malo o Niu Sila e lua taifau K-9 e aumai e fesoasoani i le Matagaluega o Tiute.”
Saunoa le Palemia e iai ripoti ua oo atu ua aafia ai ma aoga.
“Ua oo i test tube i totonu o labs a aoga ua faasolo iai mea ia, ma e iai aoga tulaga lua e faasolo mai lava i le Itu Aana na foi ua tou silafia le fale Vaimauga lea na pisa nei.
“Ua alu faasoloatoa le mataupu lea i totonu o le atunuu ma e le tatau ona toe taumuaalo ai le tatou faigamalo.”
O le lapataiga a le taitai o le atunuu mo i latou o loo aafia i fualaau faasaina, ia latou nofo uta.
“E avatu ai foi le lapataiga ia i latou ao faafofoga mai i latou o loo faia le mea nei, e le toe taumuaalo le tatou malo lea ua tatou agai e su’e le pogati o mea nei ma e le tatau ona tatou toe faatamala o le tatou le alolofa lea i le atunuu mo le lumanai.”
”O le agaga e tatau lava ona lapataia o le talosaga lea I le pule mamalu a Alii ma Faipule ma e talitonu e iai le taimi e faaoo ai le talosaga aloaia mo Pulenuu ma Sui Tamaitai uma o le atunuu e tatau ona pulupulu lima faatasi i tulafono I totonu o nuu ma afioaga taitasi ina ia fesoasoani i le tatou faamoemoe lenei.”
- Tumau Tuia Pu’a Fuatogi Letoa i le Nofoa o Safata 2: Teena le Talosaga a Leleua - October 9, 2026
- Tuia Retains Safata 2 Seat as Court Dismisses Bribery Petition - October 9, 2026
- Greenology and MDF Team Up to Put Solar Within Reach of More Families - October 8, 2026














